Actuele thema's

Eerdere thema's

‘Versterk de band tussen geloof en sociale gerechtigheid’

Door Johan van Workum

‘Globale crisis en spiritualiteit – versterken van de banden tussen geloof en sociale gerechtigheid’. Onder die noemer kwamen op 10 en 11 oktober 2009 zo’n 170 religieus-socialisten bijeen in Cordoba (Spanje) voor het driejaarlijkse congres van de Internationale Liga van Religieus-Socialisten.

Elke drie jaar is het een andere actieve afdeling van de ILRS, die het congres organiseert in haar land. De Spaanse afdeling van christenen in de socialistische (regerings)partij PSOE is in ILRS-termen nog erg jong. Maar drie jaar geleden hengelde deze CRIS-PSOE nadrukkelijk naar het gastheerschap voor het volgende congres.

Pas na afloop van het congres in Cordoba vertelde de leider van de groep, de bescheiden maar perfecte organisator prof. Carlos García de Andoin, waarom. De leden van CRIS-PSOE zijn zo goed als allemaal rooms-katholiek. De Spaanse katholieke kerk is in het land een sterke en conservatieve politieke factor. De verhouding met de PSOE is gepolariseerd. Katholieken die én actief kerklid én actief PSOE-lid willen zijn, lopen in de partij op tegen kaderleden die niet geloven dat dat kan: actief katholiek én een goed partijlid zijn. De burgeroorlog trekt nog steeds diepe sporen door het land, en door de harten van gelovigen die ook in de PSOE actief willen worden.

Deuren gingen open

Carlos García had van de leiding van de PSOE de ruimte gekregen in een aantal steden groepen van katholieke PSOE-leden te vormen. Maar een nationale bijeenkomst mocht niet. Dat ging de partijleiding te ver. Maar toen García bij de partijleiding kwam aanzetten met een verzoek van een internationale groep, de ILRS, die geassocieerd lid is van de Socialistische Internationale, gingen de deuren open en kon hij sprekers van hoog profiel krijgen.

Zo zat daar op de eerste ochtend de minister van Buitenlandse zaken Miguel Ángel Moratinos, die vertelde dat hij de volgende dag naar Rome vloog om de heiligverklaring van een Spanjaard door de paus mee te maken, dat hij daarna doorvloog naar Washington voor overleg met Obama, dat hij een actieve katholiek is, en dat katholieke socialisten zich niet zo defensief moeten opstellen in de partij maar voor hun geloof moeten durven uitkomen.

Een andere spreker werd al bij binnenkomst onthaald met aanhoudend applaus en gejuich. Omstuwd door persfotografen betrad hij het podium. Het was parlementsvoorzitter José Bono. Spaanse kameraden naast mij in de zaal vertelden dat hij de populairste politicus was in de partij. Ook Bono liet merken een actieve katholiek te zijn.

‘Hoezo: niet een van ons?’

Bono hield een fundamenteel verhaal over de verhouding tussen geloof en politiek, vaak onderbroken door applaus. Hij vertelde over een partijbijeenkomst, die hij eens voorzat. Daar sprak een katholieke non over haar werk onder de armen in Afrika. PSOE-leden zouden zichzelf daarin moeten herkennen. ‘Maar uit de zaal riep iemand boos: “Zij is er niet een van ons”. Ik antwoordde: “Hoezo niet een van ons?? Nee, ze stemt niet op de PSOE want ze woont in Afrika”.’

‘Wij zijn allen kind van onze geschiedenis,’ zei Bono. Maar hij vindt het tijd over de oude tegenstellingen heen te stappen. En los te komen van het idee dat socialisme vooruitgang brengt en dat vooruitgang helemaal los staat van geloof. ‘Ik kan niet accepteren dat religie een privézaak is.’

Voor de afsluitende zitting op zondagmiddag had Carlos García opnieuw enkele hoge partijfunctionarissen gestrikt, onder wie een Europarlementariër en een nationaal bestuurslid.

Sociale globalisering

Bij het begin van het congres vatte de Zweedse ILRS-voorzitter Pär Axel Sahlberg nog eens de conclusies samen met het vorige congres, in 2006 in Oslo. Dat ging over ‘Sociale Globalisering’. Sahlberg: ‘Wij zijn niet tegen globalisering. Maar wel tegen globalisering waarin alleen de markt het voor het zeggen heeft. Wij willen dat globalisering gepaard gaat met samenwerken, duurzaamheid, mensenrechten, terugdringen van de armoede, multilateralisme en vrede. Wij willen dat mensen baas zijn over hun eigen (natuurlijke) hulpbronnen, zoals water. En wij willen een tolerante samenleving.’

De Spaanse politiek onderzoeker Rafael Diaz-Salazar riep op de mondiale crisis niet over te laten aan het kapitalisme. ‘Het kapitalisme won in de jaren negentig niet alleen de politieke strijd van het socialisme, maar ook de culturele strijd. We zitten nu in een kapitalistische cultuur.’ Er bestaat, zei hij, niet alleen godsdienstig fundamentalisme, maar ook godsdienstig politiek engagement.

Crisis niet alleen economisch

Diaz-Salazar: ‘Voor het overwinnen van de mondiale crisis hebben we niet alleen economisch beleid nodig, maar ook spiritualiteit. We komen de crisis alleen te boven met misericordia (compassie) en met passie om lijden uit te bannen. Tegelijk is de accumulatie van rijkdom nog nooit zo groot geweest als nu.’

De Zweedse moslim Abdulkader Habib stelde dat Afrikaanse socialisten daar een barrière hebben opgebouwd tussen socialisme en godsdienst. ‘Nu zegt de islamitische besweging: ‘Het kapitalisme heeft gefaald, het is nu tijd voor de religie’.’

Habib bestreed dat sociale gerechtigheid iets exclusiefs christelijks zou zijn. ‘In de grond voel ik weinig verschil tussen christendom en islam en judaïsme als het gaat om sociale gerechtigheid. Dat is iets van de hele mensheid.’

‘Ciudad de Encuentro’

De Kameraden van CRIS-PSOE hadden niet bij toeval Cordoba en niet Madrid voorgesteld als plaats voor het ILRS-congres. ‘Ciudad de Encuentro’ staat er in het logo: stad van de ontmoeting. Toepasselijk voor de ILRS, en voor alle congressen en manifestaties die de stad wil aantrekken.

Maar er is een diepere lading, die duidelijk werd uit de stadswandeling die in het programma zat en uit de toespraak van de burgemeester in het stadspaleis, nog daterend uit de Romeinse tijd, waar de wandeling eindigde. De stad en de burgemeester, van de voormalige communistische partij van Spanje, herinneren graag aan de eeuwen dat Cordoba de hoofdstad was van een groot en groots islamitisch rijk. Het was de tijd dat moslims, joden en christenen in de stad vreedzaam naast elkaar leefden.

Maimónides

Wandelend door de prachtige oude binnenstand met haar straatjes en steegjes stonden we stil bij het standbeeld van Ben Maimónides, de grote joodse rechtsgeleerde van Cordoba uit de twaalfde eeuw, en even verder het standbeeld van tijdgenoot Averroes, de islamitische wijsgeer en kenner van Aristoteles. De jood Maimónides stierf uiteindelijk in het islamitische Egypte. Hij was uit Spanje verdreven door de oprukkende katholieken, die geen andere godsdienst duldden.

De ‘encuentro’ kenmerkte ook de oecumenische bijeenkomst halverwege de wandeling, op de binnenplaats van een mooi middeleeuws gebouw in de oude binnenstad. Voorgangers uit de rooms-katholieke, de joodse, de islamitische en de protestantse geloofsgemeenschappen van Cordoba en de ILRS deden om beurten een korte lezing of een gebed, afgewisseld met Gregoriaanse zang.

Wortels ILRS lagen in Nederland

Het ontstaan van de Internationale Liga van Religieus-Socialisten gaat terug op een conferentie in 1924 in Barchem. Daar was net het nieuwgebouwde Woorbrookershuis opgeleverd. Onder leiding van ds. Willem Banning kwamen religieus-socialisten uit Duitsland, Engeland, Finland, Frankrijk, Zwitserland en Nederland bij elkaar.
Na de Tweede Wereldoorlog kreeg de liga vorm. Banning was voorzitter in de jaren vijftig, prof. Ad van Biemen in de jaren zestig en zeventig en ook nadien zaten steeds Nederlanders in het bestuur (Executive Committee).
De liga werd aanvankelijk gedomineerd door ‘rode’ protestanten, maar de laatste decennia zijn ook katholieke groepen uit Oostenrijk, Zwitserland en Spanje actief. De Duitse groep is gemengd, evenals die in bijvoorbeeld Nederland en Zuid-Afrika. De meeste groepen zijn christelijk, maar in Zuid-Afrika zijn ook moslims in de groep actief, en in Nederland moslims en niet-gelovigen uit humanistische kring.
De meeste groepen hebben een band met de grote sociaal-democratische partij in hun land, maar niet die in Duitsland en Zwitserland.
De groep in Nederland is Trefpunt PvdA en Levensovertuiging. Het woord ‘levensovertuiging’ geeft al aan dat niet alleen godsdienstige PvdA-leden in Trefpunt zitten.
De Nederlandse delegatie in Cordoba bestond uit Herman Noordegraaf (voorzitter Trefpunt) en Johan van Workum (Trefpunt-lid en penningmeester ILRS).

Groepen uit twaalf landen kwamen naar Cordoba

In Cordoba waren afgevaardigden uit Zweden (Broderskap), Noorwegen (Kristne Arbeidere), Spanje (Cristianos Socialistas del PSOE), Nederland (Trefpunt), Finland (Kristillisten Sosialidemokraattien Liitto), Verenigde Staten (Religion & Socialism Commission of the Democratic Socialists of America), Duitsland (Bund der Religiösen Sozialist(inn)en Deutschlands), Verenigd Koninkrijk (Christian Socialist Movement), Zwitserland (Fédération romande des socialistes chrétiens) en Italië (Cristiano Sociali).
Niet aanwezige actieve groepen waren Arbeitsgemeinschaft Christentum und Sozialismus (Oostenrijk), RESOS (Duitstalige Zwitsers) en Frente Nacional de Cultos (Dominicaanse Republiek). Tot voor kort actieve groepen waren Commission for Religious Affairs of the ANC (Zuid-Afrika) en de religieus-socialistische sectie van de Hongaarse socialistische partij MSzP.