Actuele thema's

Eerdere thema's

"Laat respect sterker zijn dan provocaties, en rechtvaardigheid het winnen van armoede"

Het internationale verbond van religieus-socialisten (ILRS), waar het Trefpunt van socialisme en levensovertuiging als Nederlands lid bij is aangesloten, heeft zijn grote verontrusting uitgesproken over de recente incidenten als gevolg van de publicatie van cartoons in kranten waarop de profeet Mohammed werd afgebeeld.

Het recht van individuen om vrij te spreken over wat men gelooft is een essentieel onderdeel van de moderne democratische gemeenschap, een recht dat verdedigd moet worden. Tegelijkertijd is het ook een zaak van elementaire sociale verantwoordelijkheid dat men zich zo probeert uit te drukken dat men het opzettelijk beledigen van de identiteit, het geloof of de cultuur van anderen, voorkomt.

Voor religieus-socialisten is wat er nu speelt, ingewikkeld. Bij onze eigen identiteit hoort dat we op belangrijke momenten in de geschiedenis dingen hebben gezegd en gepubliceerd die door sommige publieke autoriteiten en religieuze leiders beledigend werden gevonden.

Voor socialisten is het niet mogelijk een samenlevingsorde te steunen waarin ideeën, zelfs de meest heilige ideeën van een godsdienst, niet openlijk besproken kunnen worden. We vertrouwen er juist op dat de overgrote meerderheid van de mensen hun woorden of hun daden niet gebruiken om de heilige ideeën van anderen te beledigen. En dat ze ruimte willen scheppen voor echte dialoog tussen godsdiensten en culturen in het belang van verdere mondiale democratie en respect tussen volken.

De vraag naar de consequenties voor die paar mensen in de samenleving die express willen beledigen is een legitieme, maar aparte vraag; in democratische landen zijn er wetten waarmee mensen met duidelijke bedoelingen iemands geloof of identiteit te beschadigen, kunnen worden vervolgd. Maar die bedoelingen zijn niet zo makkelijk vast te stellen in de zaak waar het nu om gaat.

Maar nu is de aard van en de motivatie voor het wereldwijde protest waarvan we getuige zijn een zaak geworden om te onderzoeken. Zoals we gezien hebben, is de oorspronkelijk publicatie van de cartoons in september 2005 misschien een ophitsende daad van een Europese krant geweest, maar er werd nauwelijks publieke aandacht aan gegeven. Totdat deze cartoons, samen met andere veel ergere cartoons die nooit ergens waren afgedrukt, door moslimgeestelijken vermenigvuldigd en verspreid werden in islamitische landen met de bedoeling de onrust uit te lokken die we in die landen zien.

Daarom is het niet zo eenvoudig één oorzaak van het probleem aan te wijzen noch te bepalen waar de schuld voor de publicatie van beledigende cartoons moet worden gelegd. Dit laat alleen maar de toenemende noodzaak zien van verdere contacten, dialoog en begrip tussen mensen in een steeds kleiner wordende wereld.

Door de gewelddadige reacties op de cartoons in sommige landen rijst de vraag of individuen hun mening nog kunnen zeggen zonder angst voor schade of onderdrukking. In het soort samenleving dat wij voor ogen hebben, is zulk geweld tegen het denken, zelfs tegen twijfelachtige gedachtes, totaal onacceptabel en we veroordelen het onvoorwaardelijk.

Op dit moment is de belangrijkste vraag wat we met elkaar moeten doen om deze situatie te boven te komen. De manier om de “clash of civilisations” te voorkomen is te bouwen aan een alliantie tussen mensen van verschillende geloven en culturen die bereid zijn de vrijheid van geweten en meningsuiting over de grenzen van deze beschavingen heen te verdedigen. En die tegelijkertijd met elkaar samenwerken aan een wereld waarin wederzijds respect sterker is dan provocaties en sociale rechtvaardigheid het wint van armoede.

Nederlandse vertaling door Kees Waagmeester. De oorspronkelijke engelse tekst van het statement van de International League of Religious Socialists, vindt u hier (geplaatst 15 februari 2006).