Actuele thema's

Eerdere thema's

ILRS-bestuur koos Bilbao voor haar vergadering

Katholiek én socialist zijn nog problematisch in Spanje

Carlos García de Andoin is een overtuigd katholiek. Hij is verbonden aan de katholieke universiteit van Bilbao in Spanje (Baskenland) en het Diocesaan instituut voor theologie en pastoraat in Bilbao maakt gebruik van zijn onderzoek en publicaties. Maar hij is ook overtuigd socialist. En die combinatie is problematisch in Spanje.

Maar Carlos is al ruim tien jaar bezig om socialisten en christenen - in het Spaanse woordgebruik is dat hetzelfde als rooms-katholieken - met elkaar in gesprek te brengen. Sinds eind 1993 komen in Baskenland katholieke PSOE-leden bijeen om zich vanuit hun levensovertuiging op maatschappij en politiek te bezinnen. Eind jaren negentig voerde men gesprekken op het hoofdkantoor van de PSOE in Madrid, met ook enkele deelnemers uit andere delen van Spanje. Op het congres van de ILRS (Internationale Liga van Religieus-socialisten) in 2000 in Budapest ontmoette ik voor het eerst een Spaanse religieus-socialist, een student uit Bilbao en bondgenoot van Carlos. Een jaar later bracht Carlos met mede-auteur het boek Bruggen bouwen - de PSOE en de christelijke wereld uit. De politiek leider van de PSOE, Zapatero, had zich laten strikken voor een mooi voorwoord. Het antagonisme tussen catholica en PSOE lijkt ook meer door de eerste dan door de laatste te worden gevoed. De PSOE weet ook wel dat rond 45 procent van haar kiezers praktiserende katholieken zijn en dat bijna 80 procent zichzelf katholiek noemt.

In november vorig jaar was het zo ver: het tienjarig bestaan van de Baskische christen-socialistische groep van Carlos werd aangegrepen voor de oprichting van een nationale organisatie Cristianos Socialistas del PSOE, afgekort CRIS-PSOE. Voor het bestuur van de ILRS waren de ontwikkelingen aanleiding om in 2005 de jaarlijkse bestuursvergadering te houden in Bilbao. Vooruitlopend had het IRLS-congres van 2003 de Spaanse groep al toegelaten tot het lidmaatschap van de liga.

Zo werden wij eind januari in het architectonisch prachtige Bilbao met veel hartelijkheid en humor welkom geheten door de Carlos García de Andoin en zijn kameraden van de Baskische PSOE. Carlos bleek intussen geld te hebben gekregen van de nationale PSOE om in heel Spanje afdelingen van CRIS-PSOE op te zetten. In zeven grotere steden draaien al groepen en in twaalf andere heeft hij contactpersonen die bezig zijn groepen te vormen. In gebrekkig Engels zet hij met een flip-over zijn werkplan voor de komende drie jaar uiteen. In 2008 wil hij bereikt hebben:
1. de PSOE en de katholieke wereld zijn dichter bij elkaar gebracht zowel lokaal als nationaal;
2. de katholieke kerk kijkt naar ons met vertrouwen in plaats van wantrouwen;
3. organisatorisch stáát CRIS-PSOE, met nog veel meer groepen, een nationaal bestuur en een vertegenwoordigende raad.

Carlos laat ons een full color magazine zien. Het blijkt het kerstnummer van het bisdomblad. De cover, met foto en forse kop, blijkt gewijd aan het oprichtingscongres van CRIS-PSOE. ‘Ja, we liggen niet slecht bij het bosdom,’ zegt hij met understatement. Even later moet de vergadering worden onderbroken: er staat een journalist van een Baskisch dagblad op de stoep. Carlos had de krant laten tippen dat het bestuur van de ILRS dat weekeinde in Bilbao vergaderde. En christenen die zowel in kerk als socialistische partij actief zijn, zijn in Spanje zo’n curiositeit dat de pers ze komt bekijken. De keuze voor een interviewtje valt op onze vice-voorzitter Bev Thomas. Zij is zwart, predikante in een ‘zwarte’ Engelse kerk, fotogeniek, maar bovenal: zij is voorzitter van Christian Socialists Movement waarvan Tony Blair lid is en zelfs actief tot hij acht jaar geleden premier werd. Later blijkt dat de journalist Bev heeft weten te verleiden tot uitspraken over zaken als abortus die de meeste Spaanse katholieken waarschijnlijk best vinden maar hun kerk een gruwel zijn.

Zaterdagavond bood de Baskische PSOE ons een diner aan. De tafelgenoot tegenover mij bleek een katholiek priester, al droeg hij geen wit boordje. Ik vroeg wat dan wel zijn relatie was met de gastheer. Nou, hij was met de groep van Carlos naar de jaarlijkse conferentie van de Socialistische Internationale geweest. ‘Dus u bent ook lid van de PSOE?’ vroeg ik. Verbaasd: ‘Nee! Dat zou de bisschop niet zo’n goed idee vinden. Ik was mee om te tolken, want de delegatie van Carlos is niet zo sterk in Engels.’ (Typisch katholieke oplossing: gewoon doen en niet bij de bisschop om toestemming gaan vragen als je weet dat-ie dan “nee” moet zeggen, want daar houdt zo’n bisschop niet van.)

Mondragon

Als toegift had onze gastheer op maandag een excursie georganiseerd naar Mondragon. Ik kende het van links-nostalgische publicaties uit de jaren zestig en zeventig; het hele stadje werkte in een coöperatie. Ik wist niet dat het nog bestond, dus wilde ik wel ‘ns een kijkje gaan nemen. Nou, Mondragon bleek geen plaatsje maar een groot verstedelijkt gebied en Mondragón Corporatión Cooperativa (MCC), opgericht in de jaren vijftig door een priester, bleek een conglomeraat van industriële en dienstverlenende ondernemingen waar 72.000 mensen werken. Ter vergelijking: dat is meer dan het dubbele van Philips in Nederland en bijna de helft van het aantal Philips-werknemers wereldwijd (161.000).
In de (internationale) financiële pers lees je niet over MCC. Toch is het in ruim vijftig jaar uitgegroeid tot een zowel sociaal als zakelijk succesvolle industriële reus met een omzet van meer dan tien miljard euro. Met als opvallendste verschil met Philips, dat bij de laatste intussen meer dan tachtig procent van de werknemers buiten het moederland te vinden is, terwijl dat bij MCC amper twaalf procent is. Toch hebben beide reuzen voor de afzet van hun industriële productem te maken met dezelfde wereldwijde markt vol concurrentie. Dat kán blijkbaar, ook zonder je productie over te hevelen naar lage-lonen-landen. En zónder je topmanagers te belonen naar de normen van Wim Kok.

Bij terugkomst op de katholieke universiteit van Bilbao beloofde Carlos dat CRIS-PSOE voortaan ook de contributie aan de ILRS gaat betalen. Want de groep is nu echt volwassen geworden. En een voorbeeld voor veel andere lidorganisaties van de ILRS.

(Die bisschop van Bilbao overigens, die mijn priester-tafelgenoot zoveel ruimte laat, heet Ricardo Blázquez. Hij, en tot ieders verrassing niet de conservatieve kardinaal Rouco Varela van Madrid, werd een maand later door de Spaanse bisschoppen gekozen als hun voorzitter. Een van de eerste daden van de nieuwe voorzitter van de bisschoppenconferentie was uitstel van een grote katholieke demonstratie tegen de hervormingsplannen van Zapatero.)

Johan van Workum
Lid dagelijks bestuur en penningmeester ILRS