|
Interview met de nieuwe
voorzitter van de ILRS
Pär Axel Sahlberg: Geen machtsstreven
Een vraaggesprek door Herman Noordegraaf en
Johan van Workum
In Luzern in Zwitserland
hield de Internationale Liga van Religieus-Socialisten (ILRS) in
augustus 2003 haar driejaarlijkse congres. Het Zweedse
sociaal-democratische parlementslid Pär Axel Sahlberg (54) werd er
tot nieuwe voorzitter van de ILRS gekozen.
Heeft de
religieus-socialistische beweging niet haar tijd gehad? Je proefde
op dit congres veel rode ideologie en ouderwets christelijk
engagement. Heerlijk nostalgisch, maar wat hebben we er nog aan?
Veel van uw afdelingen bewegen zich in de marge en niet in het
centrum van de politiek.
Pär Axel Sahlberg: ‘Misschien
doen sommige geluiden je denken aan de jaren zeventig van de vorige
eeuw. Dat zie je ook in de sociaal-democratische partijen zelf. Ik
heb respect voor deze geluiden, ook al weet ik dat het daar niet bij
kan blijven. Maar er waren hier ook delegaties uit Zuid-Afrika en de
Dominicaanse Republiek, die op dit congres lid zijn geworden van de
ILRS. Deze nieuwe afdelingen, de Commission for Religious Affairs
van het ANC en het katholiek geïnspireerde Frente Nacional de
Cultos, zijn in hun land direct betrokken bij de
regeringspolitiek, net als momenteel de afdelingen in Engeland en
Zweden.
De situatie waarin zij werken,
verschilt totaal van die van de kleinere kritische ILRS-groepen in
bijvoorbeeld de Duitstalige landen. Maar wat hetzelfde is, is het
kritische geluid dat zij laten horen, de kritische stem vanuit
gerechtigheid.’
Waarden-geleide energie toevoegen
Wat ziet u als de rol voor
de religieus-socialisten vandaag?
‘Dat is inhoud geven aan die
stem van de gerechtigheid. Wij moeten het zout willen zijn in de
keuken van de politiek. Geen machtsstreven, maar waarden-geleide
energie toevoegen aan het politieke leven. Wat betekent
‘gerechtigheid’ als je politieke verantwoordelijkheid draagt? Hoe
zien wij, als politiek betrokkenen, de mens? Hoe zie je de wereld?
Hoe houden we gemeenschapsdraden in een sterk geïndividualiseerde
samenleving?’
‘In de geseculariseerde
westerse samenlevingen leek religie op haar retour. Maar door de
immigratie is religie weer zichtbaar aanwezig, met name de islam.
Daardoor is het vandaag makkelijker, ook voor christenen, om te
zeggen dat je godsdienstig bent dan tien, twintig jaar geleden.’
‘Ik wil dat we in de nationale
politiek in onze landen duidelijk maken dat de wereld groter is dan
onze eigen natie. Dat we de solidariteit die we vanuit onze partij
nationaal bezigen, ook in de wereld zichtbaar maken. Dat heeft
implicaties voor integratie van migranten, voor het asielbeleid,
voor het stimuleren van politieke betrokkenheid van armen en
migranten zelf. In Zweden hebben we met onze organisatie
Broderskap de partij in onze richting gedrongen. We hebben een
brugfunctie naar de moslims.’
Een brug naar Latijns-Amerika en Afrika
‘De verschillende situaties
waarin de groepen zich bevinden, leidt tot verschillende taken.
Sommige groepen zijn vooral een kritische denktank. Anderen zijn
direct politiek actief. Ik zou graag in de ILRS voor de invalshoek
van de Zuid-Afrikaanse en Dominicaanse organisaties meer ruimte
willen maken. We kunnen dan als ILRS wellicht een brug slaan naar
Latijns-Amerika en wellicht ook naar Afrika. Het ANC heeft, nog door
het gezag van Mandela, een bijzondere positie in Afrika.’
‘We zitten momenteel in een
zeer interessante tijd voor ons religieus-socialistische werk. De
wereld is veranderd na ’11 september’, met nieuwe godsdienstige
spanningen in onze samenlevingen. Als christen-sociaal-democraten
valt het ons wellicht makkelijker om met moslims te communiceren.’
Zouden de
religieus-socialisten, met hun maatschappijkritische benadering,
niet meer aansluiting moeten zoeken met de
anti-globaliseringsbeweging?
‘Socialisten kunnen niet tegen
globalisering zijn.’
Voegt u zich dan niet in het
kamp van neo-liberalen en flitskapitalisten?
‘Dat is een te simpele
tegenstelling. Dit ligt gecompliceerder. Het gaat om de manier
waarop. Wij zijn als socialisten voor een internationale, solidaire
en democratische ordening. Vanuit dat streven moeten we wegen zien
te vinden om invulling te geven aan maatschappelijke
verantwoordelijkheid in het economisch stelsel.’
Dominantie van christenen
De ILRS wordt nu nog
gedomineerd door christenen. Moet dat dan niet veranderen? Moeten de
groepen zich niet openstellen voor andersgelovigen, bijvoorbeeld
moslims?
‘Ik hoop dat dit gaat gebeuren
en dat de bestaande organisaties oplossingen hiervoor zullen vinden.
We hadden op dit congres twee moslims als afgevaardigde, in de
delegatie uit het multireligieuze Zuid-Afrika, maar ook in de
Zweedse delegatie. Broderskap is formeel nog een christelijke
organisatie maar er wordt gewerkt aan grotere openheid en
individuele moslims kunnen al lid worden. En in uw Nederlandse groep
Trefpunt zijn al moslims en een boeddhist en zelfs atheïstische
humanisten actief. De Christian Socialists Movement in Engeland
heeft een tiental joden en moslims als lid.’
De katholieke deken van Luzern sneed in het congres de vraag aan of
‘God’ of christelijke waarden niet genoemd hadden moeten worden in
de concept-grondwet voor de Europese Unie. Wat vindt u daarvan? De
Nederlandse ILRS-afdeling Trefpunt was hier niet voor omdat de
Europese Unie voor àllen is, ook moslims. Bovendien is het een
beetje godslasterlijk om op deze politieke wijze God erbij te halen.
‘Dat laatste ervaar ik
inderdaad ook zo. En in Zweden kwamen wij tot dezelfde conclusie als
in jullie Nederlandse groep. De grondwettekst moet insluitend zijn
en geen groepen uitsluiten. De grenzen van de Unie hebben nu die van
de oosters-orthodoxen en van de islam bereikt, maar dat zijn wat mij
betreft niet de eindgrenzen. We moeten ook Turkije binnenhalen zodra
dat kan, evenals orthodoxe landen. We moeten dat antagonisme
christen – moslim zien te doorbreken.’
Moord op Anna Lindh
Hoe
hebt u de moord op Anna Lindh, de Zweedse sociaal-democratische
minister van buitenlandse zaken, ondergaan?
‘Dit is heel triest voor Zweden
en voor onze partij, en ook voor mijzelf. Ik werkte veel met haar
samen en begin dit jaar vergezelde ik haar nog bij het bezoek aan
Turkije. We hadden veel inzichten gemeen. Ze was bijzonder, omdat ze
zowel een gewone vrouw was als een briljant politicus. Het zal lang
duren voordat Zweden weer helemaal terug is op het wereldtoneel. Zij
had veel contacten en een duidelijke stem, bijvoorbeeld over
mensenrechten, het Midden-Oosten.’
Werd u door uw
geloofsgenoten niet scheef aangekeken: hun predikant en tegelijk
socialist?
‘Als dominee heb ik er altijd
scherp op moeten letten om niet de kerk te gebruiken voor politieke
doelen. Christen-democratische dominees hebben daar kennelijk weinig
moeite mee. ’Christen-democraat’ is in de praktijk geen politiek
geladen begrip. Maar ‘christen-sociaal-democraat’ is dat wèl.’
En omgekeerd: hoe kijkt men
in uw partij aan tegen actief-christelijke partijgenoten?
‘In Zweden zijn nu dertig van
de 143 sociaal-democratische parlementsleden lid van Broderskap, de
Zweedse organisatie van religieus-socialisten. En drie leden van het
kabinet zijn lid, onder wie minister-president Göran Persson. Ook
beide voorzitters van de grote vakcentrales – die voor
blauwe-boorden en die voor witte-boorden – zijn lid. Zó veel
prominenten, dat hebben we inderdaad nog niet eerder gehad. Het
hangt, denk ik, samen met de grondwetswijziging van enkele jaren
geleden waarbij de positie van de lutherse kerk als staatskerk is
afgeschaft. Het was aanleiding voor veel discussie over de rol van
godsdienst en levensovertuiging, en van kerken in een
seculariserende samenleving. Veel mensen werden toen lid van
Broderskap.’
De ILRS
Zweden en Engeland tellen nog
steeds invloedrijke religieus-socialisten. Zoals de Zweedse premier
Göran Persson en twee van zijn ministers en dertig van de 143
sociaal-democratische parlementsleden. In Engeland was Tony Blair
actief lid van de bij de ILRS aangesloten Christian Socialists
Movement (CSM) en lid is hij nog steeds, evenals de ministers
van buitenlandse zaken (Jack Straw) en van cultuur (Tessa Jowell),
en ook 36 van de Labourleden in het Lagerhuis. Ook de nieuwe
aartsbisschop van Canterbury, Rowan Williams, is lid van de CSM.
De Internationale Liga van
Religieus-Socialisten ILRS dateert van 1921. Vanuit Nederland is de
PvdA-werkgroep ‘Trefpunt PvdA en levensovertuiging’
aangesloten.
|
