Actuele thema's

Eerdere thema's

'Inkomensverschillen mogen niet te groot worden'

Trefpunt van socialisme en levensovertuiging heeft een uitvoerige reactie gegeven op het eerste concept van het beginselmanifest van de PvdA. De reactie is tot stand gekomen na enkele discussierondes binnen Trefpunt en na een publiek debat met PvdA-voorzitter Ruud Koole op 14 juni 2004 in De Rode Hoed in Amsterdam.

Veel van de Trefpuntsuggesties zijn ondertussen verwerkt in het tweede concept, dat begin september 2004 is verschenen. Hier volgen delen uit de brief van Trefpunt aan de commissie Beginselen.

Wervend karakter

'Wij zijn blij met dit manifest. We ervaren het wervende karakter ervan met name doordat de opstellers er in geslaagd zijn in aansprekende taal en bondig te verwoorden waar het de sociaal-democratie om gaat. De kern van de ideologie blijft behouden maar zónder de dwingende taal, waarin die in het verleden werd gegoten en die vandaag gemakkelijk mensen die hetzelfde wensen van je vervreemdt.'

Inkomensverschillen

'In onze discussie en reacties is veel aandacht besteed aan de ontoereikendheid van het beginsel van gelijke kansen... Volgens ons kan daarnaast een uitspraak over inkomensongelijkheid en vermogensverschillen niet gemist worden. De PvdA aanvaardt verschillen in inkomen en vermogen, maar er zijn dwingende redenen om uit te spreken dat inkomens- en vermogensverschillen niet te groot behoren te zijn. Uiteindelijk zijn inkomens en vermogen bedoeld om te voorzien in de behoeften en om een goed leven te kunnen leven. Vanuit dat uitgangspunt wordt niet alleen in zogeheten rijke landen, maar niet minder in zogeheten ontwikkelingslanden veel geld zonder meer verspild. Dat druist in tegen gevoelens van rechtvaardigheid als er geen enkele relatie meer is met de inspanning om tot het inkomen te komen en ook niet met de individuele behoefte.

Een ander argument is dat leefpatronen van superrijken niet zijn vol te houden als iedereen volgens die patronen zou leven. In het grootste deel van de vorige eeuw, tot in de jaren tachtig, was er sprake van een afname van de inkomensverschillen en onder sociaal-democraten een sterke gerichtheid op een redelijk inkomen voor iedereen. Dat is de tijd waarin een toenemend aantal mensen uit een diep dal van honger en armoede kon komen. Wat ons betreft wordt een zinsnede opgenomen waarin tot uitdrukking komt dat enige inkomensverschillen gerechtvaardigd kunnen zijn, maar het verschil tussen de laagste en de hoogste inkomens uit het oogpunt van rechtvaardigheid en leefbaarheid niet te groot moeten worden.

Wij zien niet graag een samenleving waarin sprake is van publieke armoede en particuliere rijkdom. Rijken behoren naar vermogen bij te dragen aan de financiering van de publieke sector. Op verhoging van het toptarief bij de belasting behoort dan ook geen taboe te rusten.'

Commercie

'Wij onderschrijven van harte de zinsnede waarin wordt gezegd dat belangrijke delen van het leven vrij moeten worden gehouden van commercie. Enige concretisering met voorbeelden zou naar onze mening zo'n uitspraak sterker maken, bijvoorbeeld door toe te voegen dat hier ook wordt gedoeld op patenten op genetisch materiaal (mensen, planten), sport, media, cultuur, onderwijs, sociale zekerheid, zorg. Privatisering wordt daar vermeden of gecontroleerd.'

Vrijzinnige moraal

'Wij hebben ons afgevraagd wat het manifest bedoelt met 'een vrijzinnige moraal'. In welke context moet die zin worden gelezen? Het woordje vrijzinnig is multi-interpretabel. Wij zijn nog altijd heel gelukkig met de volgende zinsnede uit het program van 1977: 'De PvdA erkent de betekenis van levens- en wereldbeschouwing bij individuele leden. De partij nodigt levens- en wereldbeschouwelijke organisaties uit om bij te dragen aan een samenleving die gekenmerkt wordt door gelijkheid (liever gelijkwaardigheid), solidariteit en vrijheid.' Deze formulering geeft inhoud aan de waardering waarvan het manifest spreekt door het gesprek te willen aangaan in plaats van impliciet te dreigen met het stellen van grenzen. Dat zou ook beter passen in de positieve toonzetting van het manifest.

Ook kan gedacht worden aan een zinsnede waarin wordt gezegd dat de PvdA het belang erkent van zingeving, moraliteit en levensbeschouwing voor individuele levenskwaliteit en publieke visievorming. En dat ze cultuurkritische reflectie stimuleert en ongewenste tendenties in onze geïndividualiseerde consumptiemaatschappij bekritiseert.'

Economische groei

'Hier en elders wordt gesproken over het streven naar duurzame groei. Economische groei is echter geen doel van de sociaal-democratie. Groei van bepaalde producties kan wel een middel zijn om de echte doelen dichterbij te brengen. Over die echte doelen moet de politieke discussie gaan, niet over meer of minder economische groei, zelfs al is die 'duurzaam'.

Europa - VS

'Een van de paragrafen begint met de wereld: tegen internationale uitsluiting en uitbuiting, vóór een internationale rechtsorde. Merkwaardig is dan wel om even verderop het bondgenootschap van Europa met de Verenigde Staten 'cruciaal' te noemen. Dat valt voor Europa alleen vol te houden als de VS de huidige koers van unilateralisme loslaten en de Verenigde Naties weer als sleutelinstrument proberen te benutten.'

Conditie van de aarde

'Lusten en lasten moeten ook voor de volgende generaties in evenwicht zijn, zegt het manifest. Om scherper aan te geven waar de PvdA voor staat als het om natuur en milieu gaat en gezien de nu al bepaald niet ideale situatie, zou de hierop volgende zin kunnen luiden: Dat geldt dus ook voor de opgave de aarde in betere conditie achter te laten aan volgende generaties.

Daarnaast pleiten wij er voor op te nemen dat de natuur, met name andere levensvormen, een eigen waarde heeft, ook los van het nut dat zij voor mensen heeft. Ook kan een zinsnede over de rechten van het dier niet worden gemist.

Bovendien is het naar ons inzicht goed een belangrijk keuzevraagstuk in dit verband te benoemen. Bijvoorbeeld: bij conflicten tussen economische belangen en milieubelangen wordt niet automatisch voorrang gegeven aan economie.'

Publieke voorzieningen

'De tekst 'publieke voorzieningen moeten uitblinken door toegankelijkheid, kwaliteit, fatsoen en wederkerigheid' zou aanzienlijk kunnen worden versterkt door aan te geven wat publieke voorzieningen in de ogen van de PvdA zijn, zoals bijvoorbeeld: openbaar vervoer, natuur als publieke voorziening, afwezigheid van lawaai, onafhankelijke rechtspraak, veiligheidsapparaat (politie, brandweer), incorrupte belastingheffing, onderwijs, gezondheidszorg, infrastructuur (dijken, [spoor]wegen, energienet), sociale zekerheid, sociaal-economische en rechtsbescherming voor minder weerbaren (bijv. zwakbegaafden), cultuur. Wij hechten er met name aan hier openbaar vervoer te noemen, omdat er grote groepen mensen zijn die niet over particulier vervoer beschikken. Opgenomen zou kunnen worden dat privatisering wordt beperkt en bewaakt.'

Migranten

'Aan migranten mogen eisen worden gesteld bij hun toelating, met uitzondering van asielmigranten, zegt het manifest. Als hier een uitzondering wordt gemaakt voor asielmigranten, zou daaraan ook moeten worden toegevoegd: gezins- en huwelijksmigranten. In zijn rede bij de aanvaarding van het hoogleraarschap aan de Universiteit voor Humanistiek zegt Trefpuntlid Peter Derkx: 'Toch denk ik dat de overheid zich niet met partnerkeuze moet bemoeien, juist omdat de existentiële betekenis die een huwelijk normaliter heeft, evident is. De vrijheid om te trouwen met wie je wilt, mag zeker niet opzij gezet worden omdat de overheid denkt mensen (geëmancipeerder of) gelukkiger te moeten maken. (...) Waarom is volgens alle belangrijke mensenrechtenverdragen de keuze van een huwelijkspartner vrij, zonder onderscheid op grond van taal, nationaliteit of maatschappelijke afkomst, bezit of status? Omdat er vanuit gegaan wordt dat het hier om een existentieel uiterst belangrijke keuze gaat, omdat liefde een zeer subjectieve zaak is en omdat liefde iets is dat mensen in belangrijke mate toevalt of overkomt.'

Eerder stelden wij de volgende formulering voor, die slaat op alle migranten: 'Van immigranten die zich in Nederland vestigen, mag worden gevraagd dat zij het Nederlandse rechtssysteem (met o.a. gelijkberechtiging man-vrouw, non-discriminatie, geen staatsgodsdienst) aanvaarden, de landstaal leren en een en ander van de landsgeschiedenis weten. Van de Nederlanders mag worden gevraagd te beseffen dat hun rechtssysteem geen star gegeven is maar zich voortdurend ontwikkelt en dat zij van andere culturen ook kunnen leren, bijvoorbeeld op het vlak van gemeenschapszin.'

Waardering

Aan het slot van de brief wordt nogmaals de waardering van Trefpunt uitgesproken voor het manifest. 'Veel van ons gedachtegoed is daarin op aansprekende wijze verwerkt.'