Uitgangspunten in de spraakverwarring geloof - politiek
Hoe moet je als raadslid omgaan met praktische vragen over geloof en
politiek? Trefpunt PvdA en levensovertuiging heeft een notitie opgesteld met een
aantal uitgangspunten.
Zingeving, waarden, normen
1. Zin of betekenis geven aan het bestaan is alle mensen eigen. Zingeving gebeurt niet alleen in religies en levensbeschouwingen, het gebeurt in alle culturele en maatschappelijke activiteiten van mensen, dus ook in bijvoorbeeld het economische leven.
Door middel van zin- en betekenisgeving plaatst een mens zijn leven, zijn handelen, denken, doen en laten, in een breder perspectief. Het verbindt je met wat was, is en komt.
Zin- en betekenisgeving helpt mensen zich te oriënteren in het leven en waarden en normen te ontwikkelen en te onderhouden.
Politiek en zingeving
2. Politiek moet geen alomvattend zingevend systeem willen bieden, maar draagt wel bij aan zingeving. Democratie was en is mede een middel om verschillen tussen fundamentele zingevingssystemen op vreedzame wijze te reguleren.
Onbehagen en geluk
3. Onze samenleving kenmerkt zich door onbehagen. Dat onbehagen blijkt samen te kunnen gaan met individuele geluksbeleving. Politici moeten een visie op het goede leven formuleren die een wenkend, want zinvol, perspectief biedt (zonder de illusie te hebben een allesomvattend perspectief te bieden). Voor de PvdA is bestaanszekerheid en zelfontplooiing de kern van die visie.
De PvdA en de overheid
4. De PvdA hecht grote waarde aan de rechtsorde en aan de overheid als bewaker van de rechtsorde. De PvdA ziet de overheid ook als een belangrijke organisator van het gemeenschappelijke in de samenleving. Ze is de hoeder van bestaanszekerheid, vrijheid en rechtvaardigheid.
De overheid is geen doel op zichzelf. Ze steunt op actief burgerschap. Een goede overheid sluit aan bij wat mensen ten diepste drijft en wat ze ondernemen. Niet alleen in de economie, maar vooral ook in de maatschappelijke ofwel sociaal-culturele sector.
De PvdA doet er dan ook goed aan uit te stralen dat ze positief staat tegenover mensen en groepen die door hun levensovertuiging gemotiveerd maatschappelijk actief willen zijn. Want de overheid is van en voor de burger.
Neutraliteit is geen onverschilligheid
5. De overheid is neutraal in die zin dat ze geen partij kiest voor of tegen een godsdienst- of levensovertuiging. Ze behandelt ze gelijk. Maar neutraliteit betekent geen onverschilligheid: de overheid schept de voorwaarden voor maatschappelijke veelvormigheid op godsdienstig en levensbeschouwelijk gebied. Dat betekent financiering van scholen die zijn opgericht op basis van een levensovertuiging of een onderwijskundige aanpak, financiering van verzorgingstehuizen op godsdienstige of humanistische grondslag, etc.
Scheiding kerk en staat
6. Er is scheiding van kerk en staat. Dat wil zeggen dat de overheid geen inhoudelijk of bestuurlijk gezag uitoefent over kerkgenootschappen, moskeeën en andere levenbeschouwelijke verenigingen, zoals het humanistisch verbond. Deze geestelijke instellingen van kun kant oefenen ook geen gezag uit over overheidsinstellingen.
Scheiding van kerk en staat wil niet zeggen dat er geen gesprekken plaatsvinden tussen overheid en kerkgenootschappen of dat er geen samenwerking of andere vormen van contact kan zijn. Kerken kunnen net als andere burgerlijke instellingen commentaar leveren op overheden.
Bij de scheiding van kerk en staat hoort ook dat de overheid kerken of geloofsgemeenschappen niet financieel ondersteunt. Wel kan de bouw van een kerk of moskee in het kader van de ruimtelijke ordening mogelijk worden gemaakt door een plaatselijke overheid vanuit een oogpunt van algemeen belang, zoals een gemeente ook de komst van een winkelcentrum of een parkeergarage kan bevorderen.
Verband geloof en politiek
7. Scheiding van kerk en staat is niet hetzelfde als scheiding van geloof en politiek. Gelovigen kunnen politiek actief zijn, ook gemotiveerd door hun geloofsovertuiging, en politici kunnen kritiek hebben op kerken en levenbeschouwelijke instellingen. Zo was het heel gerechtvaardigd dat PvdA-voorzitter Lilianne Ploumen mensen opriep naar een mis te gaan uit protest tegen homodiscriminatie in de rooms-katholieke kerk.
Subsidies en geloof
8. Financiële ondersteuning van activiteiten van kerken of organisaties die zich baseren op een geloofsovertuiging, zoals het Leger des Heils en Youth for Christ, kan onder voorwaarden plaatsvinden.
a. Het moet gaan om maatschappelijke activiteiten van de instellingen die het algemeen belang dienen en nooit om financiële ondersteuning van de instelling als zodanig.
b. In gesubsidieerde activiteiten van de instellingen mag direct of indirect geen sprake zijn van geloofsverkondiging of het propageren van bepaalde religieuze ideeën of praktijken.
c. De instellingen mogen hun eigen personeelsbeleid voeren; dat is wettelijk zo verankerd. Ze mogen dus van hun personeel vragen de doelstellingen van de organisatie te onderschrijven. Daarbij behoren zij zich aan de wet te houden die discriminatie op grond van ras, sekse, leeftijd ed. verbiedt.
d. Maatschappelijke organisaties op levensbeschouwelijke basis die door de overheid worden gefinancierd kunnen nooit in een bepaald gebied een monopoliepositie innemen; voor burgers die een beroep doen op maatschappelijke organisaties moet er keuzevrijheid zijn.
De huidige Nederlandse realiteit
Uit de brochure ‘Tweeluik Religie en Publiek Domein, handvatten voor gemeenten’ van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten en het ministerie van Binnenlandse zaken (maart 2009):
Pluriformiteit vormt een wezenlijk kenmerk van de Nederlandse samenleving en van een democratische rechtsstaat.(..) Deze pluriformiteit zien we in Nederland ook terug in het publieke domein. Het behoud van pluriformiteit en tolerantie binnen de samenleving kan één van de doelstellingen zijn die ten grondslag ligt aan contacten tussen overheden en religie.
Ook het Europese Hof voor de Rechten van de Mens heeft het belang van pluralisme in diverse uitspraken onderstreept.(…)
Het college van B&W van Amsterdam publiceerde in 2008 een notitie over hoe om te gaan met de scheiding van kerk en staat. De reden daarvan was dat het beginsel steeds vaker voorkwam in discussies. De gemeente Amsterdam onderscheidt drie vormen van neutraliteit van de overheid ten opzichte van religieuze organisaties, om aan te geven waarom zij bepaalde keuzes maakt.
• In de eerste plaats is er de exclusieve neutraliteit, die inhoudt dat de overheid een publieke sfeer nastreeft die vrij is van religie en levensbeschouwing. Dit is vergelijkbaar met het Franse model van laïcité. Om historische redenen kent Nederland een dergelijk systeem niet: in ons land is al honderden jaren een diversiteit aan verschillende religies aanwezig.
• De tweede vorm van neutraliteit is de inclusieve neutraliteit. Die houdt in dat de overheid een diversiteit aan religies en religieuze organisaties in de openbare ruimte accepteert. De overheid kan die religieuze organisaties net als niet-religieuze maatschappelijke organisaties zien als partners bij het uitvoeren van beleid. De overheid stelt zich evenwel neutraal op ten opzichte van alle religies; er worden geen stromingen of levensbeschouwingen bevoordeeld. Dit is de huidige Nederlandse realiteit.
• Tot slot is er de compenserende neutraliteit. Vanuit dit beginsel kan de overheid extra steun geven aan een religie of levensbeschouwing die, vergeleken met andere, op achterstand staat.
|
