Tegen de stroom in

Door Mijnke Bosman, voorzitter Zingeving.net

Er moet bezuinigd worden. Het kabinet doet wanhopige pogingen om een aantal heilige koeien van rechts in leven te houden. Dat heeft gevolgen voor veel sectoren van de samenleving. Men haalt er de kaasschaaf over of hakt met de botte bijl. Aan de bezuinigingen wordt een positieve draai gegeven. Het zou goed zijn voor mensen en organisaties om van het subsidie-infuus te worden verwijderd. Dat stimuleert eigen verantwoordelijkheid en ondernemerschap. Nu is er niets tegen om iedereen die daartoe in staat is, uit te dagen zichzelf zoveel mogelijk te redden. Maar er is wel een probleem. Dit kabinet heeft veel tot linkse hobby’s verklaard, openlijk of in hun binnenkamer. Ik vermoed dat ze diep in hun hart denken dat ook de verzorgingsstaat niet meer is geweest dan een linkse hobby. Dit leidt ertoe dat het kabinet niet echt kan en wil overwegen wat de consequenties zijn van hun snoeien en hakken.

Alles van waarde is weerloos

Er zijn en blijven mensen die het niet kunnen redden zonder steun van de overheid. Dat beseft het kabinet nog wel enigszins, maar de ruimte die deze mensen hadden om min of meer zelfstandig te functioneren, bijvoorbeeld in de sociale werkvoorziening of door een PGB, dreigt te verdwijnen. Sommigen zullen de uitdaging om zichzelf te redden aankunnen, maar voor velen betekent het dat ze verder beknot worden in hun toch al beperkte mogelijkheden.
In een rechtvaardige samenleving, waarin iedereen meetelt, zou zoiets niet moeten gebeuren.
Er dreigt meer te verdwijnen dat van waarde is en dat weinig weerwerk kan bieden. Een sector waar dit kabinet en zijn gedoogpartner het in het bijzonder op hebben voorzien, is alles wat riekt naar cultuur. Cultureel ondernemerschap, mecenaat en hogere toegangsprijzen moeten die sector redden. Om het mecenaat te stimuleren heeft het kabinet iets bedacht. Wie een gift geeft aan een culturele instelling mag anderhalf keer het bedrag aftrekken. Maar helaas: de instellingen worden daar niet beter van. En het rijk ook niet want het mist belastinginkomsten die dan weer moeten worden gecompenseerd door bezuinigingen elders. Wie er beter van wordt, zijn belastingbetalers en dan vooral die belastingbetalers die kunnen aftrekken in een hoog belastingtarief. Misschien hoopt het kabinet dat deze maatregel leidt tot hogere giften. Dat zou mooi zijn, maar zeker is het allerminst.

De sociaal-democraten en in het bijzonder de Arbeidersgemeenschap der Woodbrookers, waar Zingeving.net de erfopvolger van is, hebben altijd beseft hoe waardevol het is als iedereen in aanraking kan komen met kunst en cultuur. Zij hebben conferentieoorden gebouwd waar velen uit de arbeidersbeweging kennis hebben gemaakt met literatuur, muziek, beeldende kunst, filosofie, levensbeschouwing etc. Deze oorden zijn al bezweken dankzij een vorige bezuinigingsslag van de overheid onder de kabinetten Lubbers. Maar het idee dat cultuur van belang is, leeft nog steeds. En ook het besef dat steun van de overheid van belang is om cultuur toegankelijk te houden voor brede groepen van de bevolking.

Tegen de stroom in

De PvdA-wethouder John Havedil (gemeente Oude IJsselstreek) zet de sociaal-democratische traditie voort. In deze gemeente staat in het dorp Ulft het DRU-complex, waar de beroemde pannen en potten werden gefabriceerd. Het complex is verlaten en de slecht onderhouden gebouwen zijn industrieel erfgoed en rijksmonument geworden. Leuk, maar dan moet je er als gemeente iets mee. Er is nu één gebouw echt opgeknapt als cultuurfabriek. In een ander gebouw, de voormalige afbramerij, wil de gemeente in samenwerking met ondernemers en een MBO-school (10.000 leerlingen) een stimulerende leerwerkplaats vestigen. In een museale omgeving, die de geschiedenis van de DRU-fabriek tot leven brengt, kunnen de leerlingen ervaring opdoen met allerlei culturele uitingen, technieken en vaardigheden. Het enthousiasme is groot bij de drie O’s: ondernemers, onderwijs en overheid, maar wie gaat het betalen? Het tij is slecht. Tegen de stroom in houdt de wethouder vol. Zijn bevlogenheid is aanstekelijk. Eén ding is duidelijk: pas als de overheid meedoet met een aanzienlijke startsubsidie, komen andere financiers ook over de brug. En dat geldt bijna overal en altijd.

Het kabinet zou moeten beseffen dat het subsidie-infuus een noodzakelijke voorwaarde is om veel mensen en organisaties van waarde overeind te houden. En dat degenen die nu getroffen worden door de neiging om dat infuus af te koppelen vaak weerloos zijn en maar beperkte mogelijkheden hebben om de bijdrage van de overheid te compenseren.

Er moet in brede kring eens goed worden nagedacht over wat wel en niet tot de taak van de overheid behoort of zou moeten behoren. Dat zou wel eens meer kunnen zijn dan nu in Den Haag wordt gedacht.

Wilt u reageren op deze column? Mail naar Secretariaat@zingeving.net.