Hebt uw vijanden lief

November 2010, door Leo Steinhauzer

Het rechtse kabinet Rutte-Verhagen is met ‘gedoogsteun’ van de PVV aangetreden. Ik heb niets met het CDA, maar ik heb hun worsteling gefascineerd gevolgd. Het feit dat het CDA-congres op televisie werd uitgezonden, gaf de unieke gelegenheid een inkijkje te krijgen in het hart van deze partij. Want het is natuurlijk gemakkelijk om kritisch te zijn over de deelname van het CDA aan dit kabinet, maar de manier waarop men met al dan niet goede bedoelingen deelnam aan het formatieproces was soms deerniswekkend. Het deed mij pijn een toch fatsoenlijke partij bijna ten onder te zien gaan, maar ook soms aangrijpend hoe men eruit trachtte te komen. Of dat is gelukt zal de toekomst moeten uitwijzen.
Maar kunnen we ook iets leren van deze verkiezingen en de kabinetsformatie? Het puzzelt mij al lange tijd bovenmate hoe het toch komt, dat de PvdA steeds in het verdomhoekje wordt geduwd, of zich laat duwen. Het leek er even op dat deze partij daarbovenuit aan het groeien was. Ik hoopte dat het Job Cohen zou gaan lukken. De verkiezingen brachten net één zetel te weinig om het initiatief in de formatie te kunnen nemen. Desondanks zat hij toch nog vlot achter de onderhandelingstafel. De Zwarte Piet ligt echter binnen de kortste keren bij de PvdA en deze partij ziet geen kans dat goed te weerleggen. Eén misschien onhandige uitspraak is voldoende om vriend en vijand de overtuiging te laten delen dat de PvdA het niet goed heeft gedaan.
Ik denk dat het er niet veel toe doet of een paarsplus of centrumcoalitie niet tot stand is gekomen door eventueel gemaakte tactische fouten in de onderhandelingen. VVD en CDA hebben hun kans gegrepen in de richting van een kabinet waar hun hart ligt. Samenwerking met de PVV is minder erg dan met de PvdA. Maar zeg nu zelf, zou de PvdA niet hetzelfde hebben gedaan als het de kans had gekregen de macht te grijpen? Krijgen we niet een koekje van eigen deeg? Laten we niet vergeten, dat het toenmalige kabinet-Den Uyl in 1973 ook is geforceerd. Ik vond de move van Jaap Burger, waarmee hij dissidenten uit de toenmalige partijen die later het CDA zouden gaan vormen losweekte en die partijen tot gedogen dwong, toen prachtig. Ik ben nu van mening, dat de prijs die we ervoor moesten betalen te hoog is geworden. Het wreekte zich al tijdens de onderhandelingen in 1977 die tenslotte mislukten. Ik ben er praktisch zeker van dat de voortdurende animositeit tussen CDA en PvdA voor een deel is terug te voeren op kwaad bloed dat toen is gezet. De PvdA lijkt hooghartig in het vermeende eigen gelijk. Het baart mij grote zorgen dat dit keer op keer gebeurt en er lijkt geen eind aan te komen? Wat te doen?

Politiek is mensenwerk en niets menselijks is politici vreemd en dat werkt door in de politieke partijen. De PvdA blinkt niet uit in psychologisch inzicht in machtspolitieke processen. Zelf hypergevoelig en wantrouwend jegens andersdenkenden, herkennen we in onze gedrevenheid vaak niet de gevoeligheden die we bij anderen oproepen. Sociaaldemocraten zijn dikwijls te zeer op de inhoud gericht en negeren de gevoelens en inspanningen van hun politieke tegenstanders die in de weg staan. Zij zijn wel onze medemensen en kunnen morgen onze bondgenoten moeten zijn.
De oude Heldring schreef met zijn bijna 93 jaar onlangs in zijn wekelijkse zeer goede column in NRC-Handelsblad: ‘Mensen gehoorzamen aan de wetten van de psychologie. Staten worden geleid door mensen. Zij gehoorzamen dus ook aan de wetten der psychologie. Daarom is het politieke niet logisch, maar psychologisch’. Hij citeert vervolgens de Fransman Oughourlian, een neuropsychiater, die de discipline psychopolitiek heeft gelanceerd en wel de Machiavelli van de 21ste eeuw wordt genoemd: ‘Je politieke vijand moet je dus niet haten. Je moet hem altijd in ere houden, en wanneer je hem verslagen hebt, moet je hem altijd een uitweg laten’.(Jean-Michel Oughourlian, Psychopolitique. Uitgave: Guibert Parijs 2010)

De grootste politieke factor is nu Geert Wilders en de PVV, of we het leuk vinden of niet. En laten we niet vergeten dat hij wordt gelegitimeerd door een grote groep kiezers. Voor een deel ook mensen die vroeger PvdA hebben of zouden hebben gestemd. Deze mensen moeten we serieus nemen, hoe lastig dat ook is.
De moeizame onderlinge verhouding tussen PvdA en CDA en hun complexe relatie tot de PVV vindt zijn oorzaak misschien hierin dat beide partijen ethische middenpartijen zijn die hun idealen proberen te verenigen met machtspolitiek handelen en openbaar bestuur. En dan komt daar ene Geert Wilders, die met grote olifantspoten door de politieke mores heen fietst en de vreselijkste dingen zegt. Die zich niet buiten spel laat zetten, noch laat inkapselen. De grote fout van ethische mensen en hun partijen is, dat zij zo iemand als Geert Wilders slecht vinden en daardoor gevaarlijk. Ik vind hem in zekere zin ook gevaarlijk, maar heb ook bewondering voor hem gekregen. Hij is een echte machiavellist, die er in de eerste plaats op uit is de macht te grijpen en te behouden. Lees Machiavelli en je leert hoe dat moet. Dat wil niet zeggen dat hij geen idealen heeft en geen oprechte doelstellingen. Die heeft hij zeker wel en de consequenties die hij moet dragen, zoals jarenlange beveiliging, zijn hoog. Dat bleek tijdens één van de verkiezingsdebatten. In directe confrontatie met Job Cohen zei hij zoiets als: ‘U weet niet waarover u praat. U leeft niet al acht jaar met zo’n zware beveiliging’. Op zijn geprangd gezicht was de pijn van al die jaren op dat moment af te lezen. Het is de prijs die hij betaalt voor zijn gedrevenheid en doorzettingsvermogen. Ik zag dat toen voor het eerst en heb het ook daarna niet zo meer gezien. Maar het gaf mij hoop: hier staat een mens. Helaas verschijnt nu meestal weer het masker op zijn gezicht als hij de bekende slogans naar voren brengt. Daar stopt mijn bewondering. Met die frases ben ik het zeer oneens gebleven. Ik vind ze gevaarlijk, maar bovenal denk ik dat de agenda van Wilders misschien wel een heel andere is. Met zijn uitspraken lijmt hij zijn kiezers. Maar: Wat wil hij echt?

Wij moeten dus mensen zoals Wilders niet afbranden, want wij hebben allen het verlangen de macht naar ons toe te trekken. Het volk kiest voor een rechtse koers. Het heeft de macht van het getal. Wat staat ons te doen? Wij hebben nu de tijd voor bezinning op onze eigen boodschap en de wijze waarop wij die met respect voor onze tegenstanders politiek kunnen proberen te verwezenlijken. Een nieuw verhaal maken, dat de moeite waard is te vertellen en waar mensen warm voor kunnen worden.

Wilt u reageren op deze column? Mail naar Secretariaat@zingeving.net.