Vrouwen, Religie en het Kapitaal

Door Leo Steinhauzer, bestuurslid Zingeving.net

We leven in een dolgedraaide maatschappij waarin alles op zijn kop staat.

We zijn rijk, maar met de economie is het zorgelijk gesteld, omdat elders in de wereld anonieme banken hun eigen spel spelen in de geldhandel, waardoor zich economische processen voltrekken, die niets meer te maken hebben met het dagelijks leven van mensen, die een zinvol bestaan willen hebben en graag werken om zich enig comfort te kunnen verschaffen. Voetballers verdienen gigantische bedragen. De sport is zo geprofessionaliseerd, dat de financiële belangen een grotere rol spelen dan de sportieve. Terwijl de problemen in de jeugdzorg toenemen, blijven we praten over kinderopvang, omdat beide ouders nog meer voor de arbeidsmarkt en carrière (lees: meer inkomen) beschikbaar moeten zijn. Het opvoeden van kinderen en de zorg voor een gezin is nog steeds geen werk. En vrouwen staan vooraan in de rij om dat te verkondigen.
De brandhaarden in de wereld baren grote zorgen, maar oproepen voor geweldloze strijd horen we niet meer. Ook in ons land zien we de tweedeling in de maatschappij die is voorspeld groter worden. We zijn er tevoren voor gewaarschuwd. En de Partij van de Arbeid werkt daar ondanks betere bedoelingen volop aan mee.

Vroeger zagen de idealen voor een betere maatschappij vanuit sociaal-democratisch oogpunt er anders uit. We streefden naar een goed leven, rechtvaardig, zodat de geneugten en de zorgen een beetje gelijk verdeeld zijn. Zinvol werk en kennis voor iedereen bereikbaar. Goede zorg voor degenen aan wie om wat voor reden dan ook niet dezelfde eisen kunnen worden gesteld. Kortom, een samenleving waarin het voor iedereen een beetje leuk en prettig is.
Maar waar komen we uit? Bij een overheid die steeds meer de voeling met de bevolking verliest. Bij politici die zich met alle middelen inspannen om de gunst van de kiezer te winnen. En wat vraagt het volk? Het Volk vraagt om ‘Brood en Spelen’.
Het moet weer regel worden om veertig uur te werken roept een minister, alsof
er nog niet welvaart genoeg is. Wat is er gebeurd met de idealen van de jaren zestig?

De vrouwenbeweging heeft in de emancipatiestrijd haar belangrijkste zaak verkwanseld: het verzorgen en opvoeden van kinderen en het huishouden worden nog steeds niet als werk beschouwd. De vrouwen die vroeger waardering voor hun werk als huisvrouw zo node misten, omdat dat werk economisch niet werd gewaardeerd, zelfs niet werd gezien, hebben nu hun eigenwaarde helemaal verloren. Ze doen het er wel bij. Eigenlijk zijn we achterop geraakt vergeleken met de periode voor de tweede emancipatiegolf. Het feminisme is masculien geworden, de waarden van macht en geld, werk en stoerheid zijn geïncorporeerd. Kinderen moeten niet opgevoed worden, maar opgevangen en strenger aangepakt. De door vrouwen opgebouwde ervaring en kunde waar het de opvoeding en verzorging van kinderen betreft - in de eeuwen van het bestaan der mensheid opgebouwd - wordt in de uitverkoop gedaan. Nergens wordt gehoord dat deze van belang is en hogelijk zou moeten worden gewaardeerd, gestimuleerd en erkend. Neen, kinderen opvoeden is een privé-zaak. Net als het geloof en de liefde.

De zaak die ik bepleit kan gemakkelijk verkeerd worden uitgelegd. Het kan erop lijken dat ik vrouwen weer terug wil brengen naar hun ‘natuurlijke’ taken achter het aanrecht, hen wil beperken tot het baren en opvoeden van kinderen. Hen een carrière en economische zelfstandigheid zou misgunnen. Niets is minder waar. En ik heb recht van spreken, want meer dan 35 jaar heb ik hun zaak tot de mijne gemaakt. Op mijn manier, want ik ben een man. Ik kijk en oordeel dus niet als een vrouw. Ik werd me daar al snel van bewust in de tijd dat ik actief was binnen de vrouwenbeweging Dolle Mina, waar ik indertijd zeer van gecharmeerd was en waarop ik mijn hoop had gevestigd. Mijn conclusie was echter, dat ik de vrouwenemancipatie aan de vrouwen moest overlaten en dat mannen zich moesten bemoeien met hun eigen emancipatie. Ik besloot een eigen koers te gaan varen op grond van mijn eigen ongenoegen over taak en rolverdeling tussen mannen en vrouwen met grote gevolgen voor mijn carrière, mijn inkomen en mijn geluk. Want al verdien ik nauwelijks geld, ik kan het leven lijden dat ik goed vind. Ik heb mijn eigen kinderen, stiefkinderen en flink aantal pleegkinderen groot gebracht. Ik heb me een hoge mate van vrijheid verworven zonder geld en voel me daar desondanks gelukkiger bij.

De PvdA heeft geloof nodig. Daar is het na Joop den Uyl steeds meer aan gaan ontbreken. Want Joop den Uyl had dan weliswaar gebroken met zijn gereformeerde jeugd, een gedreven gelovige is hij gebleven. Ik memoreer dat, omdat nu de verhouding tussen religie en de politiek zo volop in discussie is, ik dit aspect aan de discussie wil toevoegen. Marleen Barth wees in haar toespraak voor de Banning Werkgemeenschap op 5 april op het belang van taal en religie. Ik denk dat zij daarmee een belangrijk punt aansneed. Want religieuze taal is niet per definitie vanzelfsprekend en kan tot veel misverstanden aanleiding geven. Bij voorbeeld in het verschil van begrip van en tussen fundamentalistische en vrijzinnige stromingen. Dezelfde woorden kunnen tot totaal tegengestelde conclusies leiden. Hoe lezen wij teksten? Al te gemakkelijk wordt er gezegd: er staat dit of er staat dat. Waarbij men zich niet realiseert dat teksten altijd worden geïnterpreteerd en dezelfde tekst door een ander heel anders kan worden gelezen.

Het grootste kwaad schuilt in de overtuiging van het eigen gelijk. Fundamentalisme of orthodoxie is niet erg en kan zelfs heel plezierig zijn als het een duidelijke levenskeuze vertegenwoordigt. Zoiets komt ook in de seculiere politiek voor. Dan heet het principieel of radicaal. Dogmatiek wordt ideologie genoemd. Het verschil tussen partijpolitiek en religie is niet zo groot. Problematisch wordt het als iemand zijn opvatting aan een ander wil opdringen. Dan ontstaat ‘de ware kerk’ of de ware politieke doctrine. We kennen allemaal de gevolgen ervan in christendom, islam, fascisme en communisme.

Maar geloof hebben we nodig binnen de PvdA. En het vermogen om te luisteren. Aan dat laatste ontbreekt het veel te veel. Politiek actieve mensen horen helaas maar al te vaak vooral zichzelf graag praten. En willen met succesjes hun eigen ego strelen.

‘Wat dunkt u van de mens?’ vroeg Banning.
Mij dunkt dat het goed zou zijn als de Partij van de Arbeid dit tot zijn belangrijkste principe zou maken. Zowel programmatisch als in het politieke handelen.
De mens, dat zijn wij en onze medemensen. We willen een samenleving waarin het prettig is te leven en waarin we ons veilig voelen; waarin ieder mens anders mag zijn, waarin we vechten tegen kinnesinne. Waar gedoogd wordt en de regels er zijn om mensen te helpen en niet om te binden. Waar een arbeidsmoraal is ten behoeve van mensen. We werken om te leven en we leven niet om te werken. We willen een zinvol bestaan hebben en belangrijk zijn voor onze naaste omgeving en misschien soms iets ruimer: voor de hele maatschappij.

Geld is er als een middel om de ruilhandel makkelijker te maken, maar niet als doel op zichzelf. Marktwerking is een sociologisch gegeven, maar geen zelfstandige waarde. We willen een wereld waarin de aandelen- en optiehandel niet langer een spelletje is voor diegenen die het zich kunnen permitteren en daarmee de wereld in hun macht krijgen. Onze maatschappij is geen monopolyspel. Laat voetbal weer sport worden in plaats van het keiharde bedrijf waarin grote financiële belangen een veel grotere rol spelen dan het spelletje.

Laten we proberen voor ‘Nieuwe Politiek’ een nieuw type politicus te creëren. De man waarvoor ik veel bewondering had en die grote invloed op mijn politieke ontwikkeling heeft gehad was Joop Voogd. Een bescheiden politicus zonder groot ego, maar met groot gezag in Kamer en fractie, integer en toch gedreven.

Wat mij betreft het voorbeeld van een politicus, van wie ik zou willen dat die in de toekomst het beeld van de politiek kan gaan bepalen.

Wilt u reageren op deze column? Mail naar Secretariaat@zingeving.net.