Kom 6 november naar De Rode Hoed

Job Cohen spreekt bij Banning Werkgemeenschap

PvdA-leider Job Cohen spreekt op de najaarsbijeenkomst van de Banning Werkgemeenschap over het thema ‘Zijn “wij” er nog?’ dat handelt over de spanning tussen vrijheid, verantwoordelijkheid en gemeenschap.

Vrijheid en verantwoordelijkheid gaan samen in de traditie van de PvdA. De hoofdvraag voor de najaarsbijeenkomst van de Banning Werkgemeenschap is hoe om te gaan met de spanning tussen individuele autonomie en het belang van de gemeenschap

Op 21 mei 2011 was Harry Kunneman een van de sprekers op de eerste bijeenkomst over dit thema. Zijn analyse was dat de ‘grote verhalen’ hun zingevende en bindende kracht verloren hebben. Consumptieve autonomie en toename van welvaart hebben een grote aantrekkingskracht. We hebben nu een ‘economie van het dikke-ik’. Daar horen presteren en concurreren bij. Autonomie leidt uit zichzelf niet tot solidariteit. Solidariteit is een individuele keuze geworden.

Dat veroorzaakt morele lacunes.
Want naarmate deze ‘economie van het dikke ik’ zich verspreidt over de wereld, ontstaat ecologische destructie. Maar waarden als gemeenschappelijkheid, verbondenheid, eenheid, geborgenheid kunnen niet op tegen de aantrekkingskracht van de economie van het dikke-ik.
De overheid stuurt ook niet meer door middel van die waarden, maar door middel van controle en toezichtorganen.
Met toezicht en technische controle proberen we de effecten van het morele tekort keren. Maar we weten allemaal dat het niet gaat werken. Het dikke-ik is gewend slim en berekenend om te gaan met controles en wettelijke kaders. Het dikke-ik wordt ook alleen maar boos als je het wilt begrenzen met morele waarden.

Wat nu?

We moeten een rijkdom ontwikkelen die nóg aantrekkelijker is dan wat het dikke-ik biedt. Daar zijn kansen voor, want het dikke-ik is niet gelukkig. Bij professionals die de arbeidsorganisaties bemensen, groeit het besef dat presteren, concurreren en belonen niet de organisatie doet bloeien. Dan loopt ze vast. Er is onderlinge verbinding nodig in de vorm van motivatie, betrokkenheid, presentie, solidariteit, zorg, aandacht.
Dat zijn de culturele en morele hulpbronnen om goed te kunnen organiseren. Een bijbehorend begrip is ‘co-creatie’. Dat staat dwars op de autonomiegedachte. Samen iets goeds uit je handen laten komen heeft een diep zingevend potentieel.

Vragen te behandelen op 6 november

1) Wat betekent deze analyse voor bijvoorbeeld de gezondheidszorg? De kosten (consumptie) lijken steeds minder beheersbaar te worden en stijgen per jaar harder. Hoe kun je ons stelsel van gezondheidszorg ‘wapenen’ tegen de economie van het dikke-ik?

2) We willen veel autonomie, maar willen ook dat de overheid/gemeenschap zich actiever inlaat met het lot van mensen. We willen dat zij ingrijpt waar mensen naar de verdoemenis gaan: ‘weg met de tippelzone’, ‘tijdig ingrijpen in probleemgezinnen ook achter de voordeur’. Wat is daarvoor de legitimatie? Veiligheid? Sociale bewogenheid?
Kunnen we een alternatief bedenken voor de trend naar meer controle en toezicht?

3) Is het populisme een doorgeslagen vorm van het dikke-ik en de verabsolutering van individualisme? Of is het populisme juist een afkeer van het dikke-ik en een uitdrukking naar een verloren gevoel van gemeenschap? Hoe hiermee om te gaan?

(Zie ook het uitvoerige verslag van de voorjaarsconferentie.)