‘Het zijn compromissen, maar het zijn stappen vooruit’

Frans Timmermans: zeg ja tegen Europese grondwet

Het PvdA-Tweede-Kamerlid Frans Timmermans, één van de Nederlanders die meeschreef aan het verdrag voor de Europese grondwet, heeft op de voorjaarsbijeenkomst van de Protestantse Werkgemeenschap voor de PvdA een pleidooi gehouden om bij het referendum voor de Europese grondwet te stemmen.
Hij ontmoette er veel scepsis, maar wist een aantal twijfelaars te overtuigen.

‘Europa is een schimmenspel, een illusie. Als het er op aankomt volgt ieder land z’n eigen belang’. Of: ‘Jullie politici jassen belangrijke zaken als de Euro en de toetreding van Turkije er maar door’. Frans Timmermans blijft rustig onder alle kritiek. ‘Ik hoor avond aan avond niet anders. Ik begrijp het heel goed. Er is een enorme afstand tussen de burgers en Europa. Normaal zou ik ook zeggen: stop eens even. Maar dat kan niet. Europa moet kunnen handelen. Maar er is wel steun van de bevolking nodig.’ Volgens Timmermans heeft het anti-Europa-gevoel veel te maken met het anti-overheidsgevoel dat op dit moment opgeld doet. Als de grondwet wordt afgewezen, zegt hij, zal Europa weer vijf jaar met zichzelf bezig zijn in plaats van met problemen als de vergrijzing of het buitenlandse beleid.
Maar hij geeft toe: ‘Als je de tekst alleen afmeet aan je idealen, zou je hem moeten afwijzen. Maar zo kun je er niet meer naar kijken. Waar het om gaat is dat het een duidelijke verbetering is ten opzichte van de huidige situatie. Het zijn compromissen, ja, maar het zijn stappen vooruit.’
Volgens hem wekt de term ‘grondwet’ boven de ‘knoflookgrens’ verwarring. Wij denken: als er een grondwet is, is er dus een soevereine staat. Maar allerlei organisaties hebben een ‘grondwet’, een constitutie; wij zouden van statuten spreken. Hoe het ook zij: Europa heeft allang grondwettelijke kenmerken: nu ook is de verhouding met de burgers geregeld en nu ook zijn machtsverhoudingen onderling in verdragen vastgelegd. Alleen, die regels waren aan verbetering toe.

Het doel van de nieuwe ‘grondwet’ is Europa bestuurbaar te maken met nu 25 lidstaten. Het argument dat grote landen kleine landen een dictaat op zullen leggen, kan niet kloppen als tegenstanders in Frankrijk zeggen dat ze door kleine landen aan de ketting worden gelegd. Grote landen kunnen straks niets meer doordrukken. Maar ook kleine landen niet. Voor een besluit is straks 55 procent van de lidstaten nodig die 65 procent van de bevolking moeten vertegenwoordigen.
Bovendien kun je als land straks de Unie verlaten als je wilt. Ook wordt beter geregeld wat wel en niet tot de exclusieve bevoegdheden van Europa behoort: mededingingsbeleid is exclusief Europees beleid, maar het milieubeleid kent gedeelde bevoegdheden: de kaders worden Europees vastgesteld, de nationale lidstaten passen de wetten toe. Dan zijn er aanvullende bevoegdheden waarbij Europa op verzoek van de lidstaten ondersteunend kan optreden: zo worden wel diploma’s gelijk gesteld, maar voert een land zijn eigen onderwijs-, coffeeshop- of abortusbeleid.

Het concrete beleid van Europa wordt vooral bepaald door wie er aan het roer staan, zegt Timmermans. Onvrede over Europa moet niet op de regels van samenwerking worden afgewenteld, want die worden er alleen maar beter op. Europa wordt besluitvaardiger en nationale parlementen krijgen meer te zeggen over wat Europees wordt gedaan en wat niet.
Tenslotte ging Timmermans in op het Europese defensiebeleid. Het Europese defensiecentrum is vooral bedoeld om verspilling tegen te gaan. De Europese landen geven nu een bedrag uit dat 65 procent bedraagt van de Amerikaanse defensie-uitgeven, maar de militaire potentie bedraagt maar 18 procent van dat van Amerika. Er worden dus tientallen miljarden verspild.

Kees Waagmeester