Compassie en de akkoorden

Door Mijnke Bosman, voorzitter Zingeving.net

Het dagblad Trouw opende na de presentatie van het regeerakkoord en het gedoogakkoord met een artikel over het mensbeeld van het kabinet dat nu aantreedt. Opwekkend was de beschrijving niet. De akkoorden, aldus Trouw, gaan er kennelijk van uit dat mensen vrijheid ervaren als harder mogen rijden en overal kunnen roken. Dat het aantal verkeersslachtoffers door een hogere maximumsnelheid kan toenemen en dat mensen hun eigen gezondheid en die van meerokers schaden, zijn kennelijk overwegingen die niet opwegen tegen de opluchting over de bevrijding van door ‘links’ opgedrongen gedragsverandering.

Er is meer. Het aantal vrouwen in het kabinet is gering en dat spoort met de bezuiniging op de kinderopvang. Kritiek is er wel, maar ook veel bijval voor het nieuwe kabinet. Wie de moeite neemt om reacties op het internet te bekijken, waant zich in een ver verleden. Vrouwen zijn te emotioneel voor politieke functies, kunnen niet zakelijk argumenteren, hebben te weinig relevante ervaring, willen zelf niet door het glazen plafond, werken liever parttime etc. De ondertoon is: laat vrouwen blijven waar ze horen en dat is achter het aanrecht. En: wie gaat voor kwaliteit, komt onvermijdelijk veel eerder uit bij mannen dan bij vrouwen.

Vanzelfsprekend zijn de echt grote problemen van de akkoorden de lastenverdeling, de bejegening van niet westerse allochtonen en het beperken en anders inrichten van ontwikkelingssamenwerking. Dat het noodzakelijk is om te bezuinigen, zal niemand ontkennen. Maar niet te verteren is dat de bezuinigingen vooral mensen met een beperkt inkomen treffen. En niet-westerse allochtonen zullen niet gemakkelijk ontkomen aan het gevoel dat ze eigenlijk niet welkom zijn. Ontwikkelingssamenwerking wordt vooral zoeken naar kansen voor het Nederlandse bedrijfsleven. Ook kunnen vredesmissies uit het budget voor ontwikkelingssamenwerking worden gefinancierd.

Eigen schuld

Gedurende de informatieperiode van het kabinet Rutte/Verhagen met gedoogsteun van Wilders was het misschien wel het meest irritant dat de heren er veel plezier in leken te hebben om nu eens de bezem te halen door verworvenheden van de verzorgingsstaat. Je had het gevoel dat ze dachten ‘we zullen ze wel eens krijgen’. Ze lijken uit te gaan van een mensbeeld waar het woord ‘schuld’ een belangrijke rol speelt. Het is de eigen schuld van mensen als ze aangewezen zijn op een uitkering. Hadden ze maar beter hun best moeten doen. En het ‘pamperen’ door links heeft mensen niet gemotiveerd om zich in te spannen om werk te vinden. Wie wel eens een gesprek heeft gevoerd met uitkeringsgerechtigden weet beter.

Vanzelfsprekend zijn er in iedere laag van de samenleving profiteurs maar het merendeel van mensen die leven van de bijstand wil daar graag vanaf. Het meest schrijnende voorbeeld in de akkoorden zijn misschien wel de Wajongers. Ik kwam bij een PvdA-bijeenkomst een partijgenoot tegen die een dochter heeft met een Wajonguitkering. De dochter heeft zowel zeer ernstige lichamelijke als geestelijke problemen. Toch wil ze dolgraag naar vermogen werken. Dat lukt niet, ze komt nergens aan de bak. Eigen schuld? Nee, ze is helaas geboren met een aantal nare afwijkingen. Het beleid van het nieuwe kabinet zal ertoe leiden dat ze in de bijstand terechtkomt en niet meer kan rekenen op een uitkering die nog enige bewegingsvrijheid overlaat.

Is het de schuld van asielzoekers dat ze niet in hun eigen land konden blijven? Is het vreemd dat gastarbeiders - die we zelf hebben binnengehaald - zijn gebleven omdat ze hoopten hier een beter bestaan op te bouwen dan in hun eigen land? Is het verwerpelijk dat moslims in een land met een overwegend christelijke traditie, proberen iets vast te houden van hun ‘roots’. Hoe zinvol is het om daarover een harde toon aan te slaan en met maatregelen te zwaaien die waarschijnlijk op Europees niveau geen schijn van kans hebben?

Compassie

Gelukkig zijn er ook andere geluiden. In opdracht van de kleine vrijzinnige geloofsgemeenschappen verscheen onlangs de ‘catechismus van de compassie’. Boven de inleiding van het boek, dat is geschreven door de remonstrantse predikant en hoogleraar dr. Christiane Berkvens-Stevelinck en de PKN predikant Ad Alblas, staat de bekende tekst van Henriette Roland Holst over de zachte krachten die zeker zullen winnen in het eind. Dat zal velen onder de lezers van Tijd en Taak aanspreken. Het was in de kring van de AG der Woodbrookers (zoals Zingeving.net meer dan tachtig jaar heette) een geliefde tekst.

De catechismus sluit aan bij de Charter for Compassion die in 2009 is gelanceerd door de Engelse theologe en schrijfster Karen Armstrong in samenwerking met een aantal religieuze leiders. De Charter stelt dat het principe van compassie of mededogen ten grondslag ligt aan alle religieuze, ethische en spirituele tradities. ‘Steeds opnieuw wordt een beroep op ons gedaan om alle anderen te behandelen zoals wij zelf behandeld willen worden. Compassie is onze drijfveer om ons onvermoeibaar in te zetten voor het verzachten van het leed van onze medeschepselen, om terug te treden uit het middelpunt van de wereld en een ander voor het voetlicht te plaatsen en om recht te doen aan de onschendbare heiligheid van ieder mens en een ieder, zonder enige uitzondering, te behandelen met volstrekte waardigheid, billijkheid en respect’.

Het is andere taal dan de woorden van het regeerakkoord. Dat ademt geen geest van respect en compassie maar van een hard oordeel over sommige groepen in onze samenleving. Vanzelfsprekend mag je alle bewoners van Nederland aanspreken op hun verantwoordelijkheid om zoveel mogelijk zichzelf te redden en een bijdrage te leveren aan de samenleving, maar iets meer laten zien dat er oog is voor hen die daar echt problemen mee hebben, zou wel gepast zijn.

De catechismus van de compassie beschrijft twaalf bijbelwoorden, twaalf bijbelse waarden die wezenlijk zijn voor de christelijke traditie. Een belangrijk onderdeel van de beschrijving is de invloed die deze waarden hebben gehad op kunst en cultuur met een uitloop naar de betekenis die ze kunnen hebben in de huidige context. Het boek biedt geen leer waaraan mensen zich moeten conformeren maar gedachten die mensen in beweging moeten brengen en met elkaar verbinden.

De catechismus – hoe aardig ook, zowel qua vormgeving als qua inhoud – roept wel een vraag op, namelijk wat de doelgroep is. Voor iemand die echt iets van de christelijk traditie wil weten, biedt het boek te weinig informatie. De voorbeelden uit kunst en cultuur zijn zonder meer interessant, verhelderend en soms verrassend. Maar de toepassing in de huidige context is vaak wat simplistisch met te weinig oog voor de complexe problemen die zich in onze tijd voordoen en de redenen waarom mensen afzien van compassie en kiezen voor harde maatregelen. Door lezers met rechts-populistische opvattingen kan het gemakkelijk worden afgedaan als het zoveelste product van de ‘linkse’ kerk. Kiezers van Wilders zal het niet in beweging brengen.